Brouwerij 3 Fonteinen

Het juiste graan voor het van

Brabant stond ooit vol met uitstekende brouwgerst en originele tarwelandrassen — met in het bijzonder de Kleine Rosse van Brabant. Die granen werden tot de jaren ’60 gebruikt voor dé terroirbieren bij uitstek: lambik, geuze en kriek. Het Granennetwerk doet er alles aan om ze in ere te herstellen.

Vandaag is minder dan 3% van de granen die de Belgische brouwers gebruiken van Belgische oorsprong. En dat terwijl België het grootste moutland ter wereld is! De teloorgang van onze brouwersgerst moet gezocht worden in de industrialisering en anonimisering van ons hele landbouw- en voedselsysteem.

Zo verloren de Zennevallei, Brussel en het Pajottenland in één klap een deel van hun authentieke bierstijl, een stuk lokale cultuur, maar ook de band met de boeren. De lambikregio telde ooit meer dan 90 lambikbrouwers en 250 geuzestekers. Dat er vandaag maar een handvol over zijn, zegt eigenlijk al genoeg.

Er was eens een brouwer, een boer en een student.

Daarom startte Brouwerij 3 Fonteinen in 2018 de zoektocht naar lokale tarwe en gerst, gedreven door de koppige lijn van Gaston en Armand Debelder. Het duurde niet lang voor we bij boer Tijs uitkwamen. Tijs Boelens was al lang gebeten door oude landrassen en teelde verschillende soorten tarwe op zijn velden in Pepingen. Hij was toen al aan de klap geraakt met Lucas Van den Abeele, die als student agro-ecologie bezig was een boerennetwerk in het Pajottenland uit te bouwen.

Van het één kwam het ander, en het ging rap. Intussen werkt Lucas voltijds bij Brouwerij 3 Fonteinen en coördineert hij de samenwerking tussen een tiental boeren en de brouwerij. De boeren telen samen zo’n 40 hectare tarwe en gerst tegen een eerlijke en onderling afgesproken prijs. De brouwerij pakt de organisatie op zich van het schonen, de opslag en het vermouten van het graan.

Een koppige zoektocht

Daarom startte Brouwerij 3 Fonteinen in 2018 de zoektocht naar lokale tarwe en gerst, gedreven door de koppige lijn van Gaston en Armand Debelder. Het duurde niet lang voor we bij boer Tijs uitkwamen. Tijs Boelens was al lang gebeten door oude landrassen en teelde verschillende soorten tarwe op zijn velden in Pepingen. Hij was toen al aan de klap geraakt met Lucas Van den Abeele, die als student agro-ecologie bezig was een boerennetwerk in het Pajottenland uit te bouwen.

Dankzij twaalf lokale landbouwers staat er nu een sterk en veerkrachtig netwerk op poten. Dat is meer dan de loutere klassieke vorm van ‘telen en verkopen’:


  • we doen uitgebreid onderzoek naar 25 oude gerstsoorten en 50 originele tarwelandrassen en vermeerderen die. Ze zijn specifiek bedoeld voor het brouwen van lambikbieren en afkomstig uit onze contreien.

  • we werken op het veld én in de brouwerij, zodat we de technieken en leerpunten op het land kunnen afstemmen met de dynamiek in de brouwketel (en vice-versa).

  • we stemmen onderling af welke boer welk ras teelt op welk stukje land.

  • we zoeken een stabiele samenwerking tussen boer en afnemer, op lange termijn en met een evenwichtige spreiding van de risico’s.

  • we zijn gedreven door dezelfde duurzame visie, een wederzijdse waardering voor elkanders ambacht en een absolute focus op kwaliteit.

  • we doorbreken de monoculturen op het veld en verbreden de geteelde biodiversiteit.

  • bovendien kijken we nu al hoe we met agro-forestry het landbouwlandschap kunnen afwisselen met onder andere Schaarbeekse Kriekelaars, oude kwets- en pruimensoorten en rabarber.


Het einddoel is om een selectie van graanrassen te vinden die aangepast zijn aan:


  • het Brabantse klimaat en de leemrijke bodem

  • de agro-ecologische en biologische teeltmethoden

  • de specifieke behoeften van de afnemers — denk aan mouterijen en brouwerijen, molenaars en bakkers


Eerlijke prijzen smaken beter

Een boer moet kunnen leven van zijn ambacht. Boeren in het Granennetwerk krijgen daarom een prijs die hen een toekomst biedt. Het is een andere manier van economisch denken: begin met kwaliteit aan een eerlijke prijs in plaats van door te drammen op de laagst mogelijke kost. Het Granennetwerk hoopt er nog meer boeren, brouwers en bakkers mee te inspireren, om van dit model een nieuwe standaard te maken.

Brouwerij 3 Fonteinen betaalt meer dan het dubbel van de gangbare industrieprijzen voor tarwe en gerst, en rechtstreeks aan de boeren. De brouwerij nam ook de investering op zich in een granenkuiser en graansilo’s.

Op termijn moet de Brabantse landbouw weer veerkrachtig worden. De zoektocht naar nieuwe aangepaste rassen maakt de oogsten trouwens beter bestand tegen de gevolgen van de klimaatopwarming. En nee, het is nooit makkelijk om op te boksen tegen de grote commerciële spelers, maar een eerlijke prijs doet veel. Ook de consument begint dat te beseffen. Het traditionele lambikbier kan vandaag weer in zijn eigen streek floreren.

Omschakelen naar bio

Het netwerk ontstond deels met biologische, deels met ‘klassieke’ boeren die hun graan wel al teelden zonder pesticiden en kunstmest. Zij konden bij hun collega’s zien hoe de biologische teelt van tarwe en gerst in zijn werk ging en of de omschakeling naar bio een haalbare toekomstpiste zou zijn — wat er intussen ook een paar gedaan hebben. De boeren bezoeken mekaars velden en lenen onderling aangepaste machines uit om te wieden of oogsten.

Stilaan maakte Brouwerij 3 Fonteinen de volledige stap naar bio, wat betekent dat de brouwers enkel nog met bio-gecertificeerd graan aan de slag gaan. Het Granennetwerk blijft actief de kennisuitwisseling ondersteunen om zoveel mogelijk boeren mee op de kar te krijgen. Ons doel is hoe dan ook hetzelfde: een agro-ecologische productie met zorg voor de bodem, de biodiversiteit, de teelttechnieken en de boerenstiel.

Het eerste bier!

Het graan, dat groeit. En de lambik, die rijpt. Intussen liggen de eerste lambikbrouwsels stillekes op vat, en binnen een paar jaar zal de eerste geuze daarmee gestoken kunnen worden. Dat vraagt nu eenmaal zijn tijd. In tussentijd komen we al eens naar buiten met een blond tarwebier op basis van diezelfde granen: TERF.

Terf, dat is gewoon Brabants voor tarwe. Het frisse bier (5%) op basis van authentieke tarwelandrassen is gebrouwen door de collega’s van Brasserie de la Senne.